Vianen – Vianen viert in 2016 het Brederodejaar. Een jaarlang zijn er tal van culturele activiteiten rond deze roemruchte familie.

Bij de voorbereiding wordt volop gebruik gemaakt van de enorme historische kennis van Hans en Margreet Kluit.

Hans en Margreet zijn al dertig jaar vrijwilliger in de Grote Kerk. Margreet was er jarenlang koster bij bijzondere diensten en deed ook veel bestuurlijk werk. Hans heeft zich uitvoerig verdiept in de geschiedenis van de kerk en van de Brederodes. Het echtpaar verzorgt wekelijks enkele rondleidingen: Margreet vooral in de kerk en Hans in de stad. Ze waren ook vurige pleitbezorgers voor de restauratie van het grafmonument van Reynoud van Brederode. En vorig jaar nog gaven ze mede de aanzet voor het Viaanse klokkenluidersgilde. Door hun activiteiten in de kerk kwamen Hans en Margreet twee jaar geleden -een beetje toevallig- ook in contact met enthousiaste inwoners van Heerhugowaard, de eigenlijke initiatiefnemers van het Brederodejaar. Heerhugowaard kent net als Vianen en Velzen een rijke historie met betrekking tot het geslacht van de Van Brederodes. Margreet: “Ze waren dolenthousiast toen wij ze in onze kerk vertelden over het grafmonument. We werden gelijk volop bij de voorbereiding betrokken.”

Smeekschrift
Dat het in 2016 ook 450 jaar geleden is dat Hendrik van Brederode met een groep andere edelen het beroemde smeekschrift aanboden aan landvoogdes Margareta van Parma, is volgens Hans een welkome toevalligheid. Hij maakt wel gelijk een relativerende opmerking. “Hendrik van Brederode staat bekend als vurig Calvinist. Als mensen in die tijd bedreigd waren, dan waren ze welkom in vrijstad Vianen. Maar Van Brederode was eigenlijk een pure opportunist. In 1564 liet hij nog een plakkaat ophangen in de stad, waarin werd opgeroepen om stadsgenoten met rare ketterse ideeën aan te geven. En toen hij in 1567 ziek werd, riep hij een pastoor aan zijn bed.” Hendrik was goed bevriend met Willem van Oranje. “Van beide heren is bekend dat ze nogal veel dronken. Om het populair te zeggen; ze zopen tegen de klippen op. Meer dan voor het lessen van de dorst nodig was, werd in die tijd gezegd.”

Geschiedenis van Vianen
Hans en Margreet weten heel veel over de geschiedenis van Vianen, maar zijn er niet geboren of opgegroeid. De belangstelling begon vrijwel direct, nadat ze hier begin jaren tachtig kwamen wonen. Margreet komt uit Amersfoort en is altijd geïnteresseerd geweest in vooral de vaderlandse geschiedenis. Ze woonde samen met Hans nog maar net in Vianen, toen haar werd gevraagd om gastvrouw te worden in de Grote Kerk (‘Open Kerk’). “Toen ben ik me nog meer gaan verdiepen in de geschiedenis. En hoe meer je te weten komt, hoe leuker het wordt. M’n opa is in deze kerk gedoopt. Toen ik hier kwam wonen, heb ik z’n stamboom uitgezocht. Toen bleek dat half Vianen familie van me was.”

Hans, geboren in Dordrecht, heeft geologie gestuurd. Maar daar heeft hij verder nooit meer iets mee gedaan. “Maar ik heb van jongs af aan wel altijd belangstelling gehad voor oude troep. Ik zeg wel eens: ‘ik ben geïnteresseerd in het verzamelen van nutteloze kennis.” Die oude kennis heeft hem overigens wel ver gebracht. Hij begon dertig jaar geleden met archiefonderzoek voor de historische vereniging en met het napluizen van oude doopboeken. Hij stelde aan de hand daarvan hele genealogieën samen. “Het was monnikenwerk, maar het is niet meer nodig. Alles staat tegenwoordig integraal op internet.”

Hans vindt het prachtig om kleine historische feitjes op te sporen. “Het is ongelooflijk wat je allemaal kunt vinden in oude notulenboeken of verordeningen van de gemeente of kerkenraad. Zoals het verhaal over die kinderen die in 1880 waren gebeten door een dolle hond en naar Parijs werden gestuurd om te worden behandeld door een zekere dokter Pasteur. Of je leest over het aanlijnen van honden of over diefstal van het zilver van de bijbels in de kerk. Ik vind het prachtig.” Hans begeleidt mensen die de toren willen beklimmen. “Er zijn mensen die al hun leven lang in Vianen wonen, de hele wereld hebben gezien. Bijvoorbeeld naar Thailand afreizen om zogenaamd iets van de cultuur daar te zien. Maar die nog nooit de Grote Kerk van hun eigen woonplaats van binnen hebben gezien. Ik vind dat onbegrijpelijk.”

Margreet: “In de kerk krijgen we jaarlijks tussen de 3000 en 4000 bezoekers voor een rondleiding. Een heel gevarieerde groep: van plattelandsvrouwen uit Hei- en Boeicop tot Amsterdamse hoogleraren. Ze komen overal vandaan: zelfs uit China, Japan en Syrië. Het is dankbaar werk. Vooral als je de verbazing en schittering ziet in de ogen van de mensen. Mensen buiten Vianen zeggen: ‘wat is dit toch een leuk stadje.” Mooie herinneringen heeft ze ook aan de rondleidingen die ze verzorgt voor jonge schoolkinderen. “Naar aanleiding van zeventig jaar bevrijding hebben we dit jaar met schoolklassen stilgestaan bij drie oorlogsmonumenten. Op een gegeven moment komt bij zo’n rondwandeling Cor Kooijman aangewandeld. Hij begon spontaan te vertellen over zijn persoonlijke belevenissen. De kinderen waren helemaal gefascineerd door zijn verhaal.”

Brederodejaar
Margreet:  ”Ik vind het prachtig als Vianen zich volgend jaar via het Brederodejaar landelijk op de kaart kan zetten. Bij de brainstormavonden zijn leuke ideeën naar voren gekomen. Bijvoorbeeld het idee om een groep uit Houten muziek uit de tijd van de Van Brederodes te laten spelen. Of het organiseren van allerlei culturele activiteiten op het voormalige kasteelterrein en de kasteeltuin.” Maar de brainstormavonden waren nog wel een tikkeltje ongecoördineerd, vindt Margreet: “Zo waren er ideeën om het Brederodejaar aan te grijpen voor een ledenwerfactie van muziekvereniging Nieuw Leven. Daarmee doe je afbreuk aan het oorspronkelijke idee van het Brederodejaar.”

Dick Aanen, augustus 2015