Beesd – In de Protestantse gemeente van Beesd is vanaf zaterdag een grote tentoonstelling ingericht over Abraham Kuyper.

Op 9 augustus is het 150 jaar geleden dat de jonge Kuyper werd bevestigd in het Betuwse dorp. Het was zijn eerste gemeente. Tijdens de oBpening van de tentoonstelling wordt ook een boekje gepresenteerd over Pietje Baltus, het diepgelovige vrouwtje dat grote invloed heeft gehad op het geloofsleven van de later zo beroemd geworden staatsman. Het boekje (‘Pietje Baltus, mystieke vrouw uit Beesd’) is geschreven door Cor van Heuckelum.

Diakonale bijstand
Pietje werd geboren in een groot gezin in een klein huisje op Mariënwaerdt. Later woonde ze met haar twee broers in Beesd zelf. Van Heuckelum: “Pietje was heel arm en leefde van een diakonale bijstand, niet meer dan zo’n 130 gulden per jaar. Het is bijna niet te begrijpen hoe ze daar van rond kon komen.”

Pietje had weliswaar alleen lagere school, maar volgens de overlevering had ze een enorm grote bijbelkennis. Bij haar thuis werden regelmatig bijeenkomsten gehouden van gelijkgestemde, dat wil zeggen bevindelijke christenen (gezelschappen of conventikels). Zonder Abraham Kuyper zou Pietje waarschijnlijk in de vergetelheid zijn geraakt. Van Heuckelum: Er is in het verleden al veel geschreven over de ontmoetingen tussen Kuyper en Pietje Baltus, onder ander door de bekende kerkhistoricus Puchinger.

Cor van Heuckelum is er in geslaagd om toch nog wat bijzonderheden over Pietje Baltus toe te voegen. “Bijvoorbeeld over waar ze heeft gewoond, met wie ze omging. Zeg maar een echt Beesd’s sausje.”

Vele talenten
“Toen Kuyper naar Beesd kwam, bulkte hij van de talenten”, zegt Van Heuckelum. Hij was een schrijver, een organisator, een uitmuntend spreker en preker. “Hij werkte ontzettend hard, was soms tot vier uur ‘s nachts in de weer. En na een heel korte nachtrust zat hij ‘s morgens om zeven uur al weer achter zijn schrijftafel.” Toen Kuyper op 9 augustus 1863 bevestigd werd in Beesd, had hij moderne theologische opvattingen. Pietje had zich toen al een duidelijk  beeld gevormd van Kuyper, nog voordat ze kennis zouden maken. Van Heuckelum: “Haar standpunt was in feite al bepaald: hij is ‘te licht’.

‘Te licht’
Bij één van de eerste ontmoetingen (begin 1864) weigerde Pietje aanvankelijk de hand van de jonge Abraham te schudden, omdat zij ‘in hem een onvolwaardige predikant zag, die niet het volle evangelie verkondigde. Cor van Heuckelum: “Een bekend verhaal ter illustratie hoe Pietje over de preken van Kuyper dacht, betreft de namaakworst uit de vitrine van de slager waarmee ze eens naar Kuyper liep om haar mening over zijn preken duidelijk te maken: smakelijk van buiten, maar onverteerbaar van binnen.”

Van Heuckelum: “Het is een feit dat Pietje veel invloed heeft gehad op Kuyper. Of die invloed van beslissende betekenis is geweest op het verdere geloofsleven van Kuyper wordt hier in het midden gelaten.” Het dorp Beesd met de heersende armoede had wel veel invloed op Kuyper. Hij was er overigens niet erg populair. “Beesd, dat voelde ik zelf, kon mijn levenscarriëre niet zijn, daartoe paste mijn gansche persoonlijkheid te weinig bij het Betuwsche type”, schreeft hij in 1867 aan korenmolenaar A.J. van Buuren, één van de weinige vrienden van Kuyper in het dorp.

Expositie
De expositie die vanaf 15 juni tot oktober te bezichtigen is, was in 2009 al te zien in Maassluis, het geboortedorp van Kuyper. Naast de expositie en het boek zijn er dit jaar ook historische rondleidingen. Het Kuyperjaar wordt afgesloten met een symposium met als gastspreker onder andere Jan Peter Balkenende.

“In Maassluis heeft Balkenende alleen het beeld van Kuyper onthuld, maar hij heeft de tentoonstelling niet gezien. In Beesd kan hij dat goedmaken”, zegt Henk Mooi, die de expositie naar Beesd heeft gehaald. Ze zijn er overigens trots op dat naast veel gekopieerde brieven en boeken ook de authentieke bureaustoel en lessenaar te zien zijn. We hebben inmiddels van het CDA nogal wat originele spullen van Kuyper te leen gekregen.”

Van Pietje Baltus zijn weinig dingen bezwaard gebleven: alleen haar Betuwse mutsje en een paar klompen.

Dick Aanen, juni 2013