Deze zomer maakte ik samen met twintig andere journalisten een studiereis naar Israël. Een onvergetelijke trip, omdat we niet alleen de mooie toeristische plekjes te zien kregen, maar in een week tijd ook 25 boeiende gesprekken hadden met politici, opinieleiders, publicisten en mensen uit het leger.

We maakten tijdens deze reis -georganiseerd door het Centrum voor Informatie en Documentatie Israël (CIDI)- kennis met alle kanten van het Israëlisch-Palestijnse conflict.

Roni Keidar

Ronni Keidar bij de grens met Gaza.

Indrukwekkend was bijvoorbeeld de ontmoeting met  vredesactivist Roni Keidar. Ze woont vlakbij Sderot, dat internationaal in de belangstelling staat omdat het bijna dagelijks met Qassam-raketten beschoten wordt. Onder de bewoners van de stad en de omliggende regio heerst dagelijks angst voor de raketten. Als de sirene gaat hebben de mensen in dit grensgebied welgeteld 15 seconden om een veilig heenkomen te zoeken. Roni wenst zich daar niet langer bij neer te leggen. Ze is één van de actieve leden van Other Voices, een groep vredesactivisten die vinden dat de regio Gaza-Sderot te lang te lijden heeft gehad onder de oorlog en de wanhoop die daarmee gepaard gaat. De beweging zet zich in om contact te leggen en onderhouden met de burgers in de Gazastrook en roepen de partijen aan beide zijden op om het geweld te staken.

Tijdens onze Israëlreis hadden we ook een ontmoeting met Uri Heilbron, een uit Nederland afkomstige kolonist. Hij woont in de joodse nederzetting Silo (dus eigenlijk in Palestijns gebied). De ontmoeting was nuttig, omdat er vooraf toch wel vooroordelen bestaan tegenover kolonisten, meestal ultra-orthodoxe joden geheel in het zwart gekleed, met religieuze standpunten die niet meer van deze tijd zijn. Ze vormen een groot obstakel voor een vredesoplossing met de Palestijenen. Toch bleek Uri heel gematigd. Hij heeft zelfs hele goede contacten met zijn Palestijnse buur, die op een steenworp afstand woont.

Jerusalem
Op de laatste avond van onze Israëlreis kreeg iedere deelnemer tijdens een gezellige afscheidsborrel op een boulevardterras  in Tel Aviv een sleutelhanger als afscheidscadeau. Met daaraan bevestigd een ijzeren plaatje: op de voorkant een afbeelding van Jerusalem, op de achterkant een Travelers Prayer: O, Lord, may your love protect me on my journey and gaurd from perils the way…

Die sleutelhanger is mij dierbaar, vooral omdat de boodschap mij raakt. Jerusalem, en dan met name de oude stad, is zo bijzonder, en ook zo heel anders dan de rest van Israël. Je raakt hoe dan ook onder de indruk van al het gekrioel in de nauwe straatjes.

Je kijkt je ogen uit bij het aanschouwen van honderden, duizenden christelijke pelgrimgangers, die bijna in trance raken bij al de pracht en praal in Heilige Grafkerk. Of je staat daar bij de Klaagmuur, terwijl vrome joden hun gebeden prevelen. Weer honderd meter verderop treden moslims de heilige Al-Aqsa moskee binnen. Het oude Jerusalem is fascinerend, in een stad met zoveel Bijbelse historie. Een stad met -letterlijk- zoveel gelaagd. Een stad waar elke vierkante meter wordt betwist. Maar tegelijkertijd zo betoverend mooi.

Recht op terugkeer

Palestijnse sleutelhanger

Een paar dagen eerder kregen we na afloop van ons bezoek aan de gloednieuwe Palestijnse stad Rawabi als afscheidscadeau een sleutelhanger met daaraan bevestigd een lengtegroen Palestijnse plaatje. De sleutelhanger en het plaatje verwijzen subtiel naar het ‘recht op terugkeer’, wat de Palestijnen al 67 jaar claimen na hun onvrijwillige verdrijving van de plek waar ze zelf of hun voorouders eeuwenlang hebben gewoond: het huidige Israël.

Het onderwerp ‘recht op terugkeer’ is tijdens de journalistenreis zijdelings aan de orde geweest. Terwijl het toch één van de belangrijkste thema’s is waar het in het Israëlisch-Palestijnse conflict steeds weer om draait. Deze claim was uiteindelijk in het jaar 2000 het grote struikelblok om tot een allesomvattend vredesverdrag te komen.

Toen in de jaren 1948-49 zo’n 700.000 Palestijnen moesten vluchten, is er daarna misschien nog heel korte tijd uitzicht geweest op een terugkeer. Maar al heel snel besefte Israël dat zo’n recht uiteindelijk het voortbestaan van de joodse staat in gevaar zal brengen. Vooral nu dat recht niet alleen voor de Palestijnse overlevers van destijds wordt geclaimd, maar ook voor hun nakomelingen. En dat zijn er inmiddels zo’n 4,5 tot 5 miljoen.

Conflict
Hoe gek het ook klinkt, ik heb niet zo’n uitgesproken mening over het Israïlisch-Palestijnse conflict. Maar ik ben wel heel geïnteresseerd in de argumenten. En ik ben geïnteresseerd in het ontstaan van het conflict. Voor mij is het een conflict van ‘twee waarheden’. De bekende schrijver Amos Oz heeft de situatie vergeleken met een gescheiden echtpaar, dat noodzakelijkerwijs in een veel te klein appartement moet verblijven. De oorzaak van het conflict ligt wat mij betreft in het halfbakken delingsplan zoals dat op 29 november door de Verenigde Naties is vastgesteld.

Ikben voorstander van een tweestatenoplossing: twee staten voor twee naties. Met daarbij natuurlijk wederzijdse erkenning, gerespecteerde grenzen.  Maar ik ben realist genoeg om te beseffen dat een allesomvattend vredesverdrag, zoals president Clinton ooit voor ogen stond, met de huidige Likoed-premier verder weg is dan ooit. Maar dat wil niet zeggen dat er ondertussen niks hoeft te gebeuren. Ik geloof in een vrede die wordt gerealiseerd door het nemen van kleine stapjes. Kleine stapjes van vertrouwenwekkende maatregelen.

Een Palestijnse staat is alleen mogelijk, als er eerst wordt gebouwd aan een levensvatbare Palestijnse economie en aan een stevige Palestijnse samenleving. In een gebied, waar de bewoners in betrekkelijke rust en vrede van de ene naar de andere stad kunnen reizen en niet gehinderd worden door checkpoints en hinderlijke controles of door pesterijen vanuit de nederzettingen.

Teken van hoop
Zo’n nieuwe supermoderne Palestijnse stad Rawabi met heel veel high-tech vind ik een teken van hoop. De stad ligt 25 kilometer ten zuiden van Nabloes. Er worden 10.000 huizen gebouwd en er komen ongeveer 40.000 mensen wonen. Het doel is om zo’n 3000 tot 5000 banen te creëren in de kenniseconomie, farmaceutica en gezondheidszorg. Het project is gefinancierd door Quatari LDR en door de Palestijnse multimiljonair Bashar al-Masri. Natuurlijk: de stad vooralsnog alleen toegang bieden voor de Palestijnse happy few en geen uitzicht bieden voor hen die na bijna zeventig jaar nog steeds in vluchtelingenkampen moet verblijven.

Dick Aanen, september 2015