Kedichem • Het doorgaans zo rustige dorpje Kedichem beheerst in 1986 een weeklang het landelijke nieuws. 

Een verzoeningsbijeenkomst van de Centrumdemocraten en de Centrumpartij in hotel Cosmopolite loopt op zaterdag 29 maart uit de klauwen als een grote groep anti-fascisten brandbommen naar binnen gooit en de boel in de hens vliegt. Er vallen twee zwaargewonden.  ‘Ik wil er niet al te veel over zeggen”, zegt eigenaar Leo In den Eng 25 jaar later. “Alles is gezegd en geschreven. Het is voor mij een afgesloten boek.’

De verzoeningsbijeenkomst tussen leden van extreemrechtse Centrumpartij en de ietwat gematigder Centrumdemocraten onder leiding van het Tweede Kamerlid Hans Janmaat is een paar dagen voor 29 maart 1986 vastgelegd door het Utrechtse CP-raadslid Willem Vreeswijk. In den Eng: ‘Voor ons betekende het gewoon weer drie-, vierhonderd extra bakjes koffie. Mooi meegenomen op zo’n stille zaterdag.’

De bijeenkomst moet met het oog op de Tweede Kamerverkiezingen van 26 mei een einde maken aan de al twee jaar bestaande onenigheid tussen de twee groepen.

Anti-fascistische groeperingen zijn al sinds donderdag 27 maart op de hoogte dat de Centrumpartij en Centrumdemocraten op Paaszaterdag ergens in het land bijeen zullen komen. Waar precies is dan nog niet bekend. Een groep verkenners schaduwt op die paaszaterdag een CP’er uit Amsterdam, die de bijeenkomst zal bezoeken. Honderden demonstranten komen bijeen in Utrecht. In de loop van de dag wordt duidelijk dat ze in Kedichem moeten zijn. Verzamelpunt wordt het station van Leerdam. Vandaaruit vertrekken ze in een lange rij met gehuurde busjes naar hotel Cosmopolite, acht kilometer verderop. Burgemeester Dick Corporaal en de Leerdamse korpschef hebben die middag slechts twee extra politiemensen beschikbaar. Die ruiken al snel onraad als ze de enorme stoet mensen zien vertrekken vanaf het station. Ze bellen nog naar het hotel, maar ze krijgen geen verbinding. Ook wordt nog geprobeerd om drie- tot vierhonderd demonstranten tegen te houden, maar de politieagenten worden compleet overrompeld.

Gealarmeerd
De congresgangers zijn inmiddels gealarmeerd dat er een knokploeg onderweg is. Even later vliegen de stenen al door de ruiten. Er wordt geschreeuwd: ‘Fascisten, oprotten.’

De actievoerders trekken bivakmutsen over hun gezicht. Ze zijn bewapend met boksbeugels, kettingen, ploertendoders, tafels en stoelpoten. Leo In den Eng ziet het allemaal gebeuren: ‘M’n vader heeft nog voor de deur gestaan en de demonstranten toegesproken. Ik stond bij hem en heb gezegd: kom naar binnen, dit winnen we nooit.’

Het hotel vliegt in de hens. Voor In den Eng is het zo duidelijk als wat dat er brandbommen naar binnen zijn gegooid. ‘De hoofdmoot heeft beslist geweten wat ze deden. Ik heb die jongens zien staan. Het was levensgevaarlijk.’

De aanwezigen vluchten de trap op en de hotelkamers binnen. Via aan elkaar geknoopte lakens probeert men het pand te verlaten. Ook  Janmaat weer op die manier te ontkomen. Minder goed vergaat het Wil Schuurman, de secretaresse en vriendin van Janmaat. Zij belandt met haar been in een stuk gebroken glas. Ze bloedt als een rund en zal even later worden afgevoerd naar het Dijkzigtziekenhuis. Haar been is niet meer te redden en moet worden geamputeerd. Ook Vreeswijk raakt ernstig gewond. Hij springt van de tweede verdieping en slaat met zijn hoofd tegen het beton. In bewusteloze toestand graait hij in het glas, waarbij enkele pezen en zenuwen worden geraakt. Hij ligt acht dagen op de intensive care.

Diepe sporen
Het Leerdamse CP-raadslid Simon Sprong, nog maar drie maanden in functie, slaagt er wel in om het hotel heelhuids te verlaten. Maar het incident laat diepe sporen na. In de weken erna wordt hij bedreigd met de dood, vertelt hij aan redacteuren van het blad Zip, een blad van de School voor de Journalistiek in Utrecht. ‘Wij zetten ‘s nachts emmers met water op het aanrecht voor het geval dat. Bij elk geluid zat ik rechtop in mijn bed. Diezelfde rellenschoppers van het hotel hebben hier ook een kei door de voorruit gegooid.’ Sprong stapt uit de gemeenteraad en zegt ook z’n partijlidmaatschap op.

De politie arresteert op die zaterdag middag in totaal 72 betogers. De agenten  krijgen hulp van Kekumers, die precies kunnen vertellen welke aanwezigen wel en niet in het dorp wonen. Slechts een klein deel van de arrestaten zal door de rechter worden veroordeeld. Ze krijgen drie maanden gevangenisstraf. De andere arrestanten ontvangen een vergoeding voor de dagen dat ze ten onrecht vastzitten.

Voor hoteleigenaar Peter In den Eng krijgt het incident twee maanden later alsnog een fatale afloop. Tijdens sloopwerkzaamheden wordt hij overreden door z’n eigen shovel. Hij is op slag dood en wordt de week erna begraven in z’n geboorteplaats Rhenoy.

Zilveren camera
De Burense persfotograaf William Hoogteijling maakt op die bewuste Paaszaterdag in maart 1986 de bekende foto van een wegrennende en compleet verbouwereerde Janmaat. Met een sigaretje in de hand. Het pak van het verguisde Tweede Kamerlid is besmeurd met het bloed van zijn secretaresse Wil Schuurman.

De dan 27 jaar oude Hoogteijling zou met die foto dat jaar de Zilveren Camera winnen. De foto is in 2001 zelfs gekozen tot beste persfoto’s van de vorige eeuw.

William Hoogteijling was die zaterdag in Schoonrewoerd. Tussen twee klussen door probeerde hij een kiekje te maken van ooievaars. Van het ene op het andere moment wordt de rust verstoord ‘Opeens rijdt er een politiewagen voorbij met loeiende sirene. Ik zag gelijk dat het de politie van Culemborg was, omdat dit korps op dat moment in een gloednieuwe Saab rondreed. Er was dus iets aan de hand. Ik spring in m’n auto en rijd er achteraan. Ergens bij Leerdam raak ik de politieauto uit het zicht, maar gelijk zie ik een brandweerauto de Lingedijk oprijden.’

Bij de glasfabriek is het dan al afgezet, maar doordat Hoogteijling zo dicht achter de brandweerauto rijd weet hij er handig doorheen te glippen. ‘Aangekomen bij Kedichem zie ik dat hotel Cosmopolite in de brand staat, maar op dat moment heb ik nog geen flauw idee wat er echt aan de hand is. Ik dacht eerst nog aan een explosie. Ook collega-fotografen van de landelijke kranten vertellen me niks.  Ik zie dat al m’n collega’s aan de andere kant van het hotel staan, maar de doorgang is versperd. Via de achtertuintjes van de huizen langs de dijk weet ik die plek toch te bereiken. Gelijk heb ik mensen van de CentrumPartij in m’n nek zitten. Ze dachten dat ik bij die groep hoorde, die het hotel in de brand heeft gestoken. Ze waren natuurlijk helemaal over de rooie. De politieman, die ik had zien rijden in die Saab, kwam mij te hulp. Ik heb me netjes voorgesteld. ‘Jongens, ik ben fotograaf. Ik weet absoluut niet wat er aan de hand is. Leg me nou even uit en zeg me wat ik doen mag en wat ik niet doen mag. Geef me slechts vijf of tien minuten om m’n werk te doen.’ Dat mocht.

Unieke foto
Ongeveer op dat moment werd de secretaresse van Janmaat afgevoerd. Hoogteijling: ‘Toen zag ik Janmaat zelf. Ik riep: ‘Janmaat’. Hij draaide zich om, kuchte wat met z’n sigaret. Daar heb ik een foto van gemaakt, nog helemaal niet beseffend wat uiteindelijk de impact van de foto zou zijn. Ik was toen nog vooral gefocust op gewonden. Na een tijdje ben ik naar huis gegaan. Ik heb de foto’s gauw ontwikkeld. De NOS had al een koeriersdienst gestuurd. In eerste instantie heb ik alleen de gewonden afgedrukt. Toen die eerste zending weg was, ben ik nog eens goed gaan kijken naar de rest van het materiaal en kwam ik die foto van Janmaat tegen. Al snel had ik door dat ik iets bijzonders in handen had. Chef beeld van het Utrechts Nieuwsblad zei tegen mij: ‘Dat negatief moet je in een gouden kistje bewaren.’

Hoogteijling heeft de foto aan diverse kranten en andere bladen kunnen verkopen. Hij is nog steeds zeer tevreden over het resultaat. ‘Het mooie vond ik nog wel dat juist een regionale fotograaf zo’n foto kon maken, een foto zelfs waarmee ik de Zilveren Camera won.’

Dick Aanen, maart 2011